امروز : چهارشنبه, 01 آذر 1396

شرایط معادن در افغانستان و موانع اصلی در استخراج آنها

شرایط معادن در افغانستان و موانع اصلی در استخراج آنها

محمد مهدی جوانمرد قصاب

رایزن بازرگانی ج.ا.ایران در افغانستان

 

چکیده:

کشور افغانستان معادن بیشماری دارد که تا کنون بعضی از آنها کشف و آماده استخراج هستند و تعدادی دیگر هم استخراج می شوند، ولی باز هم با قاطعیت می توان گفت تمامی معادن افغانستان به حالت دست نخورده باقی است. دولت افغانستان تا کنون ۱۴۰۰ محل در نقاط مختلف این کشور را شناسایی کرده است که در آن گفته می شود معدن های مختلف وجود دارند.

دولت افغانستان بر این باور است که سهم معادن افغانستان در اقتصاد ملی تا سال 2024 میلادی از 20 تا 22 میلیارد دلار خواهد بود و پیش بینی می شود این رقم در حدود 50 درصد ارزش اقتصادی افغانستان را در بر خواهد گرفت. براساس اطلاعات وزارت معادن کشور افغانستان  در سند دهه تحول که در نشست توکیو تصویب شد، افغانستان باید با اتکا به منابع داخلی خود تا سال 2024 میلادی نیازی به کمک های جهانی نداشته باشد.

برای رسیدن به این هدف، بر اکتشاف پایدار، شفاف و سودمند معادن و ذخایر نفت و گاز افغانستان تاکید شده است و وزارت معادن نیز برای رسیدن به این هدف برنامه ای را آماده ساخته است. به نظر می رسد با وجود آغاز استخراج شماری از معادن افغانستان این کشور پس از سال 2014 نیز به کمک کشورهای خارجی نیازمند است. در حال حاضر مهم ترین منبعی که افغانستان امید دارد مصارف حکومت را پس از سال 2014 تامین کند، معادن می باشند.

حکومت افغانستان تا کنون قرارداد استخراج دو معدن بزرگ را امضا کرده است. معدن مس "عینک" و ذخایر نفتی آمو که  قرار است توسط دو شرکت چینی استخراج شوند.در همین حال شرکتهای هندی و کانادایی برنده استخراج معدن آهن "حاجی گک" شده اند و قرار است در آینده کار مقدماتی این معدن نیز آغاز شود.

 

1- مقدمه

طبق ادعای دولت افغانستان  از حدود ٢.٥ میلیارد بودجه عادی تنها چیزی کمتر از یک و نیم میلیارد آن از منابع داخلی تامین می شود و بودجه توسعه ای که مسلما" منبع آن کمکهای خارجی است. البته در سالهای  گذشته تغییرات مثبتی به وجود آمده است. درآمد های دولت از حالت نهایت محدود هشتاد میلیون دلار در سالهای پیش به بیشتر از ١.٣ میلیارد دلار در حال حاضر رسیده است و ازاین جهت پیشرفت عمومی مثبت است. نکته عمده دراین است که هنوزهم این درآمد نمی تواند پایگاه اساسی برای یک دولت مدرن باشد.بودجه عادی حیاتی ترین عنصر حفظ ثبات در یک کشور به شمار می رود و معمولا به صورت کامل از منابع داخلی تامین می شود.

افزون بر آموزش و پرورش، خدمات بهداشتی، تحصیلات عالی، حمل و نقل و دیگر خدمات، بخش اعظم بودجه عادی صرف تامین مصارف نیروهای امنیتی در افغانستان می شود. در حال حاضربخش اعظم این مصارف را ایالات متحده و دیگر اعضای جامعه بین المللی با کمکهای خود به افغانستان، تامین می کند.مصارف عادی ارتش و پلیس افغانستان اکنون حدود یک میلیارد دلار در سال است.اما پیش بینی می شود که با افزایش این نیروها تا اواخر سال ٢٠١٤ این مصارف تا سه میلیارد دلار در سال افزایش یابد و به این ترتیب برای تامین مصارف عادی، دولت افغانستان به چیزی بیشتر از چهار میلیارد دلار نیاز خواهد داشت.

کارشناسان اقتصادی به این باور اند که برای دست یافتن افغانستان به استقلال مالی و ثبات، این پول باید از منابع داخلی تامین شود. اگر مدیریت موثر صورت گیرد، افغانستان منابع کافی برای تامین هزینه های دولتی دارد. عمده ترین منبع درآمد آینده افغانستان در چند بخش نهفته است که یکی از منابع درآمدی دولت معادن افغانستان می باشد.هر چند یک بخش از معادن در ظرف دو تا پنج سال به چشمه های درآمد زا تبدیل خواهند شد اما قسمت عمده آن در پنج تا پانزده سال دیگر زمان نیاز دارد که به بهره برداری برسد. بخش دیگری که می تواند برای افغانستان درآمدزا باشد، ترانزیت است. زیربنا ها به تدریج درحال ساختن هستند، در آینده افغانستان می تواند با سرمایه گذاری مناسب به پل ارتباطی آسیا تبدیل شود. در آن صورت پولی که از راه ترانزیت به بودجه افغانستان سرازیر می شود، احتمالامیلیاردها دلارخواهد بود.تحکیم سیستم مالیات، حمل و نقل و تعرفه های گمرکی به عنوان دیگر منابع مهم درآمد برای دولت افغانستان می باشد.

در سال ۲۰۱۰ میلادی، پس از چهار سال پژوهش زمین شناسی و ارزیابی منابع زیر زمینی که به مدیریت گروه کوچکی از زمین شناسان آمریکایی و سرپرستی پنتاگون انجام شد، تخمین های جدیدی از ارزش و مخازن زیر زمینی افغانستان به دست آمد. این ارزیابی ها ارزش این منابع را به بیش از یک هزار میلیارد دلار تخمین زد که فقط مربوط به کشف ذخایر لیتیم، مس، رگه های آهن، طلا، و نیوبیوم می شود.

چند ماه پس از گزارش کارشناسان زمین شناسی وزارت معادن افغانستان ارزش کشفیات جدید را نزدیک به سه هزار میلیارد دلار تخمین زد.این گزارش ها، تائید یافته های زمین شناسان روسی در دهه ۱۹۸۰ بودند که گواهی بر غنی بودن کم نظیر منابع زیر زمینی افغانستان داده بودند.ارزش کشف منابع جدید برای کشوری که در آمد نا خالص سالانه آن حدود ۱۲ میلیارد دلار بود و بیش از ۹۰% از بودجه آن از کمک های خارجی تامین می شد، در آن زمان به درستی در درون افغانستان ارزیابی نشد.

کشف منابع جدید نفتی که در ۲۰۱۱ به بیش از یک میلیارد و هشت صد میلیون بشکه نفت میان کیفیت، افزون به آنچه تا ۲۰۱۰ کشف شده بود، افغانستان را از نظر منابع زیر زمینی به عنوان یک سرزمین فوق غنی در گروه کانادا، آفریقای جنوبی و برزیل قرار داد.

در چنین وضعیتی افغانستان فرصتی بی همتا در تاریخ خود را در اختیار دارد تا به جرگه کشور های با درآمد متوسط مانند ترکیه، مالزی ومکزیک قرار گیرد و اگر این کشور درست مدیریت شود، در ۱۵ تا ۲۰ سال آینده توانایی وارد شدن به کلوب اقتصادهای بالای گروهی با درآمد متوسط چون لهستان، اسلواکی و مجارستان را داراست.

کشفیات جدید، افغانستان را به عنوان بزرگترین منبع لیتیم حتی بیش از بولیوی در جهان تبدیل کرده است . شماری از کارشناسان از لیتیم به عنوان 'نفت عصر آینده' نام می برند

لیتیم مهمترین مواد ساخت باطری های قابل شارژ است که در تلفن‌های همراه، کامپیوترهای دستی و ماشین های برقی کاربرد دارد.

2- معادن افغانستان

همانطور که قبلا اشاره شد کشور افغانستان در سالهای اخیر، در پی بهره برداری از منابع طبیعی، به ویژه منابع نفتی و معادن بزرگ آهن و مس بوده است.

به همین منظور اخیرا دولت افغانستان با یک شرکت کانادایی که مرکز آن در دوبی است، قرارداد بست تا در مورد مناطق اندخوی و آقینه در شمال که احتمالا ذخایر نفتی دارند، تحقیق کند.بر اساس این قرارداد، این شرکت ظرف سه ماه آینده، جستجو برای میدان های نفتی بیشتر در شمال افغانستان را آغاز خواهد کرد.وزارت معادن افغانستان می گوید که هزینه اجرای این برنامه، شش و نیم میلیون دلار است که از بودجه توسعه ای دولت افغانستان پرداخته خواهد شد. هم اکنون، روند مناقصه استخراج نفت حوزه نفتی افغان - تاجیک نیز جریان دارد.بر اساس آمارها، افغانستان سالانه به سه میلیون تن نفت نیاز دارد که به گفته مقامات، استخراج معادن زیرزمینی این کشور، بخشی از مصارف داخلی را نیز مرتفع خواهد کرد.

 

2-1- مهمترین ذخایر معدنی شناخته شده در افغانستان

مهمترین ذخایر معدنی شناخته شده در افغانستان به قرار ذیل می باشد:

گاز طبیعی، زغال سنگ، آهن ، نفت، مس، اورانیوم، نمک، کروم، نیکل، طلا ، سولفور، باریت، روی ، قلع، فلوئور، طلق، منیزم، میکا، سنگ لاجورد، یاقوت، آلومنیوم، سرب، پنبه نسوز، جیوه، بوکسیت، تنگستن، لیتیم، منگنز، سنگ مرمر، سنگ گچ، سنگ آهک و ...

از این میان عمدتا گاز طبیعی ، زغال سنگ و نمک، اورانیوم، کروم، مس، طلا و نقره و... استخراج شده است. در ادامه به توضیح مختصری از برخی از این منابع پرداخته شده است.

2-1-1- گازطبیعی:

معادن گاز طبیعی شناخته شده بیشتر در سر حدات شمالی افغانستان در مزار شریف، اطراف شبرغان و سرپل قرار دارد. ذخایر گاز طبیعی افغانستان بین 100 تا 500 میلیارد متر مکعب تخمین زده شده است که پس از استخراج صادرات آن با احداث خط لوله ای به شوروی صورت می گرفته است.

2-1-2- ذخایرنفت:

طبق نتیجه تحقیقات 1314 ذخایر نفت ( پترول ) در ولایت هرات، شبرغان، میمنه، قندوز، طالقان، سرپل و هلمند تثبیت گردیده است. طبق قراردادی بین روسیه و افغانستان 55 حلقه چاه توسط روسبه حفر گردید و نفت آن به شوروی صادر گردید. ذخایر نفت افغانستان در ابتدا حدود 100 میلیون بشکه و در تحقیقات بعدی مقدار آن بیش از این تخمین زده شده است. ذخایر نفت افغانستان مانند ایران و روسیه در میان طبقاتسوم دوره های زمین شناسی قرار دارد.

 

2-1-3- معادن زغال سنگ:

امروزه اهميت ذغال به همگان روشن است گر چه تا حدود زيادي كارخانه ها و فابريكات گازي و نفتي شده ولي هنوز از اهميت ذغال سنگ كاسته نشده است . در افغانستان زغال سنگ با کیفیت عالی وجود دارد. ذخایر اثبات شده آن حدود 100 تا 400 میلیون تن پیش بینی شده است.
معادن زغال سنگی در بغلان ( معدن کرکر)، آش پشته، قندوز ( بندگی ) ، شرق هرات ( کرخ) ، مزار شریف ( صوف ) شناسایی گردیده اند.

موقعیت معادن زغال سنگ افغانستان در نقاط زير می باشد:

-        زغال سنگ كوتل خاكي علاقه برفك

-        زغال سنگ آش پشته

-        زغال سنگ فرح كرد غوربند و گاوپران سرخ پارسا

-        زغال سنگ نهرين

-        زغال سنگ جدران

-        زغال سنگ گرمك علاقه چهل دختران دره صوف

-        زغال سنگ گوله يدري علاقه كشنده مابين دره صوف و بلخاب

-        زغال سنگ سنجور علاقه كرخ هرات

-        زغال سنگ قريه كندلان چقماق مداخيل ارزگان

-        زغال سنگ انزري ،شهيدان در حدود لاغرجوي كوه دره كوت

-        زغال سنگ كرمان و سرجنگل علاقه دايزنگي ،

-        ذغال سنگ پلخمري ...

از جمله معادن ذغال سنگ افغانستان كه مورد استفاده و بهره وري قرار گرفته بود عبارت بودند از: در صوف ، آش پشته ، سبزك هرات ، كركر و دودكش پلخمري كه فعلا فقط كركر و دود كش مورد استفاده قرار مي گيرند.

زغال سنگ دره صوف که در 200 کیلومتری شهر مزار شریف واقع است از لحاظ کیفیت و استخراج نسبت به مناطق دیگر مقام اول را دارد . قسمت اعظم زغال سنگ این معدن برای نیروگاه برق مصرف می شود در حالیکه گاز همان منطقه برای رفع نیازهای صنایع معمولی کشورهای شمالی ، به کشور های همسایه صادر شده است.کارخانه های شهر بغلان، جبل السراج، گلبهار و پل خمری از زغال سنگ معدن کرکر استفاده می کنند.

2-1-4- معادن طلا:

از گذشته های دور به طریقه کامل و ابتدایی زر شویی از رودخانه کوکچه طلا به دست می آید. از این روش در مناطق مختلف از جمله در مناطق دروازه در بدخشان تا قلعه زال در قندوز و دره های راق و دادنگ چهل کان استفاده می شود.تحقیقات وجود معادن طلا در بدخشان، قندهار، زابل ( زرکشان، انگوری، کریستو) را تثبیت می کند

2-1-5- معادن نقره :

مهمترين معادن نقره افغانستان ( طلای سفید ) در ارتفاعات بدخشان ،منطقه پنجشير ، در سیم کوه هرات، خاکریز قندهار، غوربند و علاقه هزارجات و در رگه های معدن سرب بی بی گوهر ( قندهار) مشخص گردیده است.

2-1-6- معادن آهن:

معادن آهن افغانستان هم از نگاه كميت و هم كيفيت در آسيا سرآمد تمامي معادن به حساب مي آيد و در كل سنگ آهن افغانستان 62 درصد  آهن دارد كه اين در نوعيت خود درجهان كم نظير است. که در این میان ذخایر آهن قندهار، میمنه ، هرات ، ارزگان، پکتیا و خصوصا بامیان شهرت زیادی دارند. در 100 کیلومتری شمال قندهار منطقه خاکریز معدن بزرگ آهنی با ظرفیت 3 میلیون تن واقع شده است . همچنین معدن آهنی در 9 کیلومتری شهر جبل السراج قرار دارد. یکی از بزرگترین معادن آهن آسیای مرکزی معدن آهن حاجی گک در ولایت بامیان و در 140 کیلومتری شمال کابل است . ذخیره آهن این معدن را دو میلیارد تن با 63 درصد خلوص تخمین زده اند. در چند کیلومتری این معدن یک ذخیره عظیم آهک  برای گداختن آهن  وجود دارد.

معادن آهن افغانستان بصورت فهرست وار به شرح زیر می باشد:

-        معدن آهن دامنه كوه پغمان در بالاي حصه كوتي

-        آهن كوه جبل السراج

-        آهن ده سبز كوه خاك لمبه                   

-        آهن كوتل خاواك پنجشير

-        آهن قول منارآهن كوه قلعه خواجه صاحب

-        آهن كوه شاخ برتني

-        آهن لولنج غوربند

-        آهن ارغنداب

-        آهن دره مياداد

-        آهن كوه خورد كابل

-        آهن رخه پنجشير

-        آهن كوه دشت لوگر

-        آهن كوه قمچين باف ميدان

-        آهن دره پنجشير

-        آهن كو اله بله

-        آهن پارند در بازارك پنجشير

-        آهن كرم جدران

-        آهن سرخ كوتل هرات

-        آهن سياه تپه و فراخلوم بهسود

-        آهن كوه شاقول و شيرداغ

-        آهن زرد شنوار

-        آهن كوه شاه مسعود قندهار

-        آهن كوه بچه كرخ هرات

-        آهن سياه مشرقي

-        آهن گلستان فراه

-        آهن بهارك بدخشان

-        آهن حاجي گگ باميان.

 


2-1-7- معادن مس :

یکی از بزرگترین معادن مس جهان معدن آینک در افغانستان است که ذخیره آن را بین 4 تا 5 میلیون تن تخمین زده اند از دیگر معادن مس کشور می توان به معادن زیر اشاره کرد:

-        معدن مس كوه چراغاني كهنه خمار ولايت ميدان در 60 کیلومتری کابل

-        معدن مس در كوتل خاواك پنجشير معدن مس فرنجل غوربند

-        معدن مس كوه كمري و كوه سياه بين كوه سرخ مناري شيوه كي كابل

-        معدن مس لوگر در منطقه گلدرهمعدن مس جيرعلي پنجشير و تاواخ پنجشير

-        معدن مس آسيا در موضع چهل ستون و كوه خيرآباد

-        معدن مس كوه واصل آباد ،قرغ ، تندي للندرمعدن مس گل دره كوهدامن

-        معدن مس كوتل قليچ علاقه كهمرد باميان معدن مس ارغنداب ،توخي قندهار.

2-1-8-  معادن سرب:

-        سرب فرنجل غوربندسرب مرگ بهسودسرب كوه ميان شان ارزگان

-        سرب مومن قول شيرداغكوه قند و كوه چهل انجورك علاقه كهمرد

-        نهرين و جرم در نواحي بدخشان و قطغنسرب دره صوف

-        سرب قلعه بي بي گوهرسرب سياه دره يك و لنگسرب علاقه ميدان

-        سرب نواحي هراتسرب تنكران بدخشان.

 

2-1-9- معادن سولفور:

ذخایر بزرگ سولفور در ولایت بلخ، اشکاشم بدخشان و نزدیکی ولایت ننگرهار وجود دارد.

 

2-1-10- معادن اورانیوم:

در بیابانهای جنوب غربی ، در کوه میر داوود بین هرات و شیندند و در منطقه قندهار وجود دارد.


2-1-11- معادن گرانيت :

اين معادن در نقاط زير يافت مي شوند : استالف، چهاريكار،كوه جوانمرد قصاب، شاه كابل خورد علاقه ميدان ، كوه سرخي غاره علاقه كوهدامن، كوه قره باغ - جدران ، بهسود، ارزگان ،نهرين ، شنوار.

 

2-1-12- سنگهای قیمتی:

مشهورترین سنگهای قیمتی افغانستان لاجورد، لعل، یاقوت، زمرد می باشد . که مهمترین و معروفترین آنها لاجورد بدخشان می باشد. معدن مهم لاجورد و لعل در منطقه سرسنگ در شرق رودخانه کوکچه و در 35 کیلومتری جنوب منطقه حضرت سعید می باشد که ذخایر لاجورد این منطقه 200 تن تخمین زده شده است.

 
از این سنگ در ابعاد مختلف بین ۱۰۰ گرم تا ۵ کیلو در کیفیتهای مختلف موجود می باشد.
این سنگ از معدن افغانستان می باشد. حدود ۵۰۰ کیلو تا ۱ تن موجود می باشد.


2-1-13- سنگهای ساختمانی:

معادن سنگ مرمر در رنگهای مختلف در جاغوری ولایت غزنی، ریگستان ولایت قندهار ، غوربند ولایت پروان، گلران ولایت هرات و کوه قورغ ولایت کابل به فراوانی پیدا می شود.

 

2-1-14- معدن نمک :

نمک افغانستان از معادن طالقان در ولایت تخار، گلفکان تخار ، اندخوی ولایت فاریاب، نمکسار هرات، معدن مغور در غزنی و معدن مزار شریف در بلخ استخراج می شود.

 

 

3- موانع اصلی برسر راه انکشاف معادن افغانستان

سرزمین افغانستان معادن بی شماری دارد که بعضی از آنها کشف و دوره های انکشاف و استخراج را پشت سر گذاشته و بعضی هم در دست بررسی هستند ولی بازهم با قاطعیت می توان گفت اکثر معادن افغانستان به حالت دست نخورده باقی مانده است . از دلایل این موضوع و موانع موجود در سرراه استخراج معادن افغانستان می توان به نکات ذیل اشاره نمود :

3-1- عدم شفافیت در عقد قراردادها

یکی از مهم ترین مسائل برای جذب سرمایه گزاران جهت حضور در مناقصات معادن شفافیت در قراردادها و اطمینان از واقعی بودن مناقصات می باشد که متأسفانه عدم شفافیت در قراردادها باعث کاهش حضور سرمایه گزاران در این بخش گردیده است.

بر اساس مطالعات سازمان زمین شناسی آمریکایی‌، ارزش کلی معادن افغانستان بالغ بر یک هزار میلیارد دلار تخمین شده است. اما مقامات افغان می‌گویند که این تحقیق خیلی محتاطانه است و ارزش مجموعی معادن این کشور به مرز سه هزار میلیارد دلار می رسد.

معادن و منابع زیرزمینی افغانستان یکی از سرمایه های عظیم و دست نخورده افغانستان است که می تواند در رفاه و ثبات اقتصادی و هم توسعه اقتصادی دراز مدت این کشور نقش مهمی را ایفا کند. سازمان گلوبل ویتنس، در ماه اپریل سال ۲۰۱۲گزارشی را تحت عنوان اینکه چگونه قراردادهای معادن افغانستان می تواند در افزایش شفافیت و حسابدهی در این بخش شود، تهیه کرده است.

این گزارش پیش بینی کرده که هرگاه استخراج معادن به خوبی مدیریت شود می تواند از سال ۲۰۱۶ به بعد، سالانه بین ۵۰۰ میلیون تا ۱.۵ میلیارد دلار، برای دولت افغانستان درآمد داشته باشد و این مبلغ می تواند به بیش از ۳ میلیارد دلار یا تقریبا یک چهارم مجموع تولیدات داخلی در سال ۲۰۲۶ افزایش یابد. ارزش افزوده شده این درآمد، بر اساس آمار ریاست احصاییه مرکزی (مرکز آمار) افغانستان در سال ۱۳۹۰ به بیش تر از ۲۰۰ میلیون دلار می رسید که در مقایسه به سال قبل، رشد ۹۰ در صدی را نشان می دهد.

درگزارش گلوبل ویتنس آمده است امید می رود که صنعت استخراج معادن افغانستان، مبالغ هنگفتی از پول و سرمایه را برای این کشور به بار آورده و دست‌آوردهای حاصل شده در ده سال گذشته را نیز مورد حمایت قرار دهد.

 

3-2- فساد مالی گسترده

در مورد استخراج معادن، مساله فساد در همیشه مورد توجه قرار دارد. فساد، در کنار مشکل امنیت و مواد مخدر یکی از اصلی ترین چالش های عمده دولت افغانستان به ویژهدر سالها گذشته بوده است که پیوسته توسط جوامع بین المللی و نهادهای مدنی مورد انتقاد شدید قرار گرفته است.

کسانی که با مسایل توسعه در کشورهای بعد از جنگ آشنایی دارند، می دانند که فساد روند دولت سازی در کشور های پس از جنگ را که بیش تر بر مبنای تئوری های دولت سازی از بیرون Exogenous State-buildingیا دولت سازی برمبنای کمک های خارجی استوار است باطل کرده و در مواردی هم مانع این روند شده است.

در اوایل سال جاری، در کنفرانس توکیو، کشورهای کمک کننده برای اولین بار کاهش فسادهای گسترده ای دامن گیر افغانستان را به عنوان پیش شرط رسمی اعطای تمام کمک ها برای دولت افغانستان مطرح کردند.

تنها انتشار قراردادهای معادن در وب سایت رسمی وزارت معادن، ممکن است کمی در شفافسازی کمک کند، ولی این کافی نیست و فساد می تواند از دریچه های دیگر نیز وارد روند استخراج معادن شود. نحوه واگذاری قرارداد ها به شرکت های بزرگ و عدم شفافیت در روند واگذاری این قرارداد ها، از همان آغاز مورد انتقاد های شدید قرار داشت.

شفافیت روند واگذاری قرارداد ها نیز همواره مورد انتقاد بوده است.ولی نگرانی های منتقدان تنها به عدم شفافیت محدود نمی شود و نگرانی های سیاسی هم در این مورد وجود دارد.

ارزش اقتصادی این قرار دادها و حضور جدی و گسترده چین در آینده اقتصاد افغانستان، باعث شده است تا عده ای نگران جدی شدن کشمکش‌های سیاسی منطقه در آینده باشند. کشمکش‌هایی که ممکن است باز هم سبب عدم استخراج این معادن شود و بهای آن را مردم افغانستان بدهند.

 

3-3- عدم امنیت پروژه‌های بزرگ اقتصادی و استخراج معادن

یکی از مشکلات استخراج معادن دوری آنان از شهرها و نقاط امن می باشد و کشور های مختلف در این زمینه با مشکلات فراونی از جمله جاده های دسترسی ، امنیت ، تأمین انرژی مورد نیاز و ... روبرو هستند این مسئله در کشور افغانستان با توجه به شرایط آن حادتر می باشد سازمان گلوبل ویتنس در این باره اشاره می کند که در کشورهایی که جنگ و نزاع در جریان است خطر فساد در استخراج معادن بیش تر است، چون نیروهای امنیتی ممکن است به خاطر حفاظت شرکت ها، از راه های مختلفی، شرکت ها را وادار به معاملات غیر قانونی و پنهان کنند.

اخیرا در اثر افزایش خطرات امنیتی در ولایت لوگر، کار پروژه  معدن مس عینک به تعویق افتاد و تمام کارکنان چینایی آن به استثنای چند نفری که از وسایل این شرکت مواظبت می نمایند، افغانستان را ترک کردندبا آن که حدود ۱۵۰۰ پلیس، همراه با ۲۰۰۰ نیروی آمریکایی در آن منطقه مستقر هستند. پروژه معدن مس عینک دومین ذخیره بزرگ مس جهان است که ۱۱ ملیون تن مس در بستر آن خوابیده است.

به گزارش رویترز، طالبان می گویند که بستن پروژه معدن مس عینک یکی از اولویت های برنامه های این گروه به شمار می رود.با وجود افزایش نیروی های امنیتی، هنوز هم دولت افغانستان نتوانسته است امنیت پروژه های استخراج معادن را آنگونه که لازم است، فراهم سازد. از این رو کار پروژه های معادن و از جمله مس عینک دیر زمانی است که پیشرفت محسوسی نداشته است.

 

3-4 نبود ساختار اداری مدرن

چالش بعدی عدم وجود ساختار اداری مدرن است که پاسخگوی نیازهای صنعتی شدن و راه اندازی و اداره کردن پروژه های بزرگ باشد و توان مقابله با گسترش فساد مالی که یکی از پدیده های همراه با توسعه ناگهانی است را داشته باشد.

بدون پی ریزی ساختاری ایجاد چنین سیستمی، باعث گردیده که فساد مشابه با آنچه که در نیجریه و روسیه در دوره پس از فرو پاشی دیده شد، گریبان گیر اقتصاد افغانستان شود.

استفاده خردمندانه از ابزارهای تجارت خارجی و پیمان های منطقه ای می توانند این چالش ها را به فرصت برای آرام سازی منطقه، افزایش سرمایه گذاری خارجی در کشور و توسعه گسترده و همه گیر فراهم کنند. در این راستا، یکی از ابزار بسیار موثر بستن قرار داد های تجاری، صنعتی برای توسعه و استفاده از منابع زیر زمینی افغانستان با همسایگان این کشور است.

 

3-5 مشکل در ضمانت قانونی سرمایه گذاریها دربخش معادن افغانستان

علاوه بر امنیت، چارچوب حقوقی ای که بتواند ضمانت قانونی برای سرمایه گذاری ها در بخش معادن را فراهم سازد نیز هنوز وجود ندارد. بطوریکه قانون معادن افغانستان پس از ده سال تهیه شد و از طرف وزارت معادن افغانستان به شورای وزیران فرستاده شد. اما این قانون از سوی شماری از اعضای کابینه تائید نشد. اگرچه در آینده ای نزدیک این قانون با تعدیلات جدید دوباره به کابینه ارائه می شود، ولی حتی اگر این قانون بعد از تعدیلات از سوی شورای وزیران و نیز پارلمان تائید شود و رئیس جمهوری نیز آن را امضا کند، نمی توان به تطبیق و اجرایی شدن آن خیلی امیدوار بود. چون قوانین زیادی هستند که هنوز جنبه اجرایی نیافته اند.

با توجه به وضعیت بحرانی افغانستان و با در نظرداشت اینکه نیروی خارجی افغانستان را در سال ۲۰۱۴ ترک خواهند کرد، خیلی بعید است که توقع داشت که نشر قرارداد های معادن در وب سایت وزارت معادن بتواند گام بس مهمی در جهت مبارزه با فساد در افغانستان باشد.

افغانستان در حال حاضر بر اساس گزارش سالانه سازمان شفافیت بین المللی، دومین دولت فاسد جهان بعد از سومالی است. مبارزه با فساد، میزان جدیت دولت در مبارزه با فساد، مهم ترین عنصری است که مشخص خواهد کرد آیا مردم افغانستان سرانجام شاهد، بهره برداری و استفاده از ذخایر زیر زمینی خود خواهند شد یا خیر. چرا که با توجه به اینکه کارهای مقدماتی استخراج معدن مس عینک دو سال قبل آغاز شده بود اما درحال حاضر شماری از کارکنان چینی این معدن، به دلیل نا امنی افغانستان را ترک کرده اند.

 

 

3-6- ضعف مدیریت

برای تبدیل ذخایر زیر زمینی به تولید ملی، مدیریت اقتصادی و سیاسی کشور اثری بسیار بنیادی دارند، چرا که آنها می توانند چالش ها را تبدیل به فرصت برای پیشبرد اقتصاد افغانستان و پایدار کردن صلح کنند.

چالش هایی که در حال حاضر استفاده خردمندانه از این منابع را دشوار اگر نه دور از دسترست می کنند، عبارتند از کمبود سرمایه مالی برای توسعه، استخراج و تبدیل مواد خام به کالا های نیمه پرورده. برخورد موثر با این چالش‌ها می‌تواند سهم افغانستان را در هرم ارزش افزوده استفاده از این مواد در تولید صنعتی بالا ببرد و به جای خام فروشی و صادرات مواد خام، نخستین گام های صنعتی شدن را در افغانستان پی ریزی کند.

 

 

3-7- مشکلات سیاسی داخلی وثبات آن

چالش دیگر در استراخ معادن افغانستان ثبات سیاسی بدون صلح پایدار است، حد اکثر بهره افغانستان از این اکتشافات صدور مواد خام خواهد بود که این کمترین بهره را به مردم افغانستان و شکوفایی اقتصاد پایدار خواهد داد.فقط با مشارکت سرمایه گذاری خارجی در پروژه های زیر بنایی صنعتی است که افغانستان می تواند نرخ رشد صنعتی شدن خود را تسریع کرده و پایدار نگهدارد.

 

4- قرارداد های معادن

تا کنون محل پنج حوزه نفت و گاز در سراسر کشور مشخص شده است: معدن آهن جاجی‌گک، با ذخیره دو میلیارد تن در ولایت بامیان موقعیت دارد و از جمله بزرگترین معادن افغانستان محسوب می شود. معدن مس در ولایت لوگر و معادن ذغال سنگ که بیشتر آنها در مناطق مرکزی و شمالی افغانستان شناسایی شده اند.

معادن طلا در شمال، غرب و جنوب و لیتیم و بریلیم در ولایت غزنی و ولایت جنوبی افغانستان شناسایی شده اند و سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی بیشتر در ولایات شمالی افغانستان شناسایی شده اند. تاکنون سه قرارداد بزرگ استخراج معادن افغانستان با چهار شرکت خارجی نهایی شده است.

استخراج مس عینک در ولایت لوگر در جنوب افغانستان، به شرکت چینی ام سی سی(MCC) واگذار شده و این شرکت دو سال قبل کارهای مقدماتی را عملا آغاز کرده است. شرکت ملی نفت چین (CNCPI) هم برنده قرارداد استخراج نفت از حوزه نفتی آمو دریا در شمال افغانستان شده است. استخراج سه بخش از آهن معدن حاجی‌گگ به کنسرسیوم هندی سیل افیسک(Sail Afisco)  واگذار شده است و شرکت کانادایی کیلو گولد ماین(Kilo Goldmine) هم قرار است آهن موجود در بخش چهارم حاجی‌گک را استخراج کند.

همسایگی چین و پاکستان با افغانستان، می تواند مشارکت اقتصادی پاکستان را در برخی از پروژه های صنعتی نه تنها میسر سازد، بلکه انگیزه ای برای رهبری پاکستان ایجاد کند که در ایجاد قطب های معدنی -صنعتی شمال و شمال شرقی افغانستان که ۱۸ منطقه معدنی از ۲۴ منطقه افغانستان در این نوار هستند، شرکت فعال شرکای پاکستانی را فراهم کنند.

تعریف جدید از نقش اقتصادی افغانستان در منطقه و جلب حمایت چین، خود به خود انگیزه موثری برای پاکستان در امر تامین امنیت افغانستان و مشارکت در پروژه های مشترک تبدیل خواهد شد.

 

4-1- معدن مس عینک

معدن مس عینک در ولایت لوگر در جنوب افغانستان است، جایی که چندان امن نیست و هر از گاهی شاهد زد خورد بین شورشیان و نیروهای دولتی و خارجی نیز بوده است.ذخایر معدن مس عینک،پانزده میلیون تن پیش‌بینی شده است.

 مقام ها در وزارت معادن می گویند قرار است تا سال 2014 تولید تجارتی معدن مس عینک آغاز شود. کار شرکت چینی "ام سی سی "بر روی پروژه های خط آهن و تولید برق که پروژه های فرعی معدن مس عینک می باشند، جریان داشت که بعلت مشکلات امنیتی فعلا متوقف است.

نا امنی ،پاکسازی مینها، حفر و تحقیقات در رابطه به آثار تاریخی و برخی مسایل دیگر سبب کندی در کار استخراج مس عینک شده است: "مشکل اسکان مجدد یا استملاک زمین ها از چالش های این معدن می باشد.

به نقل از وزارت معادن استخراج عملی معدن های بزرگ از زمان امضای قرارداد، حدود هفت سال را در بر می گیرد و به خاطری که افغانستان نخستین تجربه استخراج معدن را با مس عینک کسب کرد، این پروژه اندکی زمان گیر خواهد بود.

تاکنون تنها چین خطر سرمایه گذاری در افغانستان را پذیرفته است، چین در سال 2007 میلادی نخستین کشوری بود که قرار داد سه میلیارد دلاری استخراج معدن مس عینک را با دولت افغانستان بست. گزارشها حاکی است که چینی ها با امتیازاتی که به اهالی لوگر و ساکنان اطراف معدن داده، آنها را وادار کرده است تا به شورشیان اجازه ندهند که روند کار استخراج معدن را مختل کنند.

 

4-2- معدن حاجی گگ

معدن حاجی گگ در ولایت بامیان در مرکز افغانستان می باشد، با توجه به امنیت نسبی ولایت بامیان، این معدن در سالهای گذشته یکی از امن ترین معادن افغانستان بوده است. وزیر معدن افغانستان امیدوار است که امنیت بامیان به جلب سرمایه گذاران برای استخراج معدن حاجی گگ کمک کند.

بررسی های اولیه در بررسی ذخایر آهن معدن حاجی گگ نشان می دهد که این معدن دو میلیارد تن آهن دارد. حاجی گگ از بزرگترین معادن دست نخورده آهن در جهان است و سرمایه گذاری روی استخراج این معدن برای سرمایه گذاران سود آور می باشد چراکه 64 در صد سنگ معدن حاجی گگ آهن تشکیل داده است.

 

 

 

 

5- ارزش و میزان معادن افغانستان

اداره تحقیقات زمین شناسی امریکا پس از تلاش چندین ساله نقشه و میزان مواد معدنی موجود در افغانستان را اعلام نمود. در این گزارش اعلام شده که نتایج بدست آمده حداقل 70 درصد از منابع افغانستان را در بر می گیرد در تحقیقات بعمل آمده اعلام گردیده افغانستان منبع مهم آهن . مس .نوبیم و مواد معدنی قیمتی است در این گزارش عنوان شده با توجه به معضلات منطقه ای و ادامه ناآرامی ها در افغانستان ضروری است تا آرامش در این کشور ایجاد شود. یکی از مهمترین اقدامات برای منظور تقویت اقتصادی پایدار در این کشور می باشد.

 

ذخایر نفت گاز:

ارزش به دلار

قیمت هر واحد به دلار

مقدار ذخیره

موقعیت

نام ذخایر

123.195.240.000

19.77 بشکه

1.569 میلیارد بشکه

حوزه نفتی افغانستان تاجیک

نفت خام

56.316.330.000

3.59 متر مربع

15.687میلیارد فوت مکعب

حوزه گازی آمو دریا

گاز

43.380.780.000

19.77 بشکه

562 میلیون بشکه

حوزه گازی آمو دریا

گاز مایع

222،892،350،000

جمع

 

 

جدول ارزش منابع معدنی افغانستان

ارزش به دلار

ذخایر

ردیف

420.850.000.000

آهن

1

273.998.000.000

مس

2

81.200.000.000

نوبیم

3

50.820.000.000

کوبالت

4

24.996.000.000

طلا

5

23.892.000.000

مولیبدنم

6

7.406.000.000

عناصر کمیاب

7

6.322.000.000

پنبه نسوز

8

5.335.000.000.

نقره

9

5.090.000.000

پوتاسیم

10

4.434.000.000

آلمونیم

11

671.000.000

گرافیت

12

650.000.000

لاجور

13

644.000.000

فلوریت - فلورسپر

14

581.000.000

فسفور

15

547.000.000

روی وسرب

16

495.000.000

جیوه

17

 

408.000.000

استرونیتیم

18

 

234.000.000

گوگرد

19

 

164.000.000

طلق

20

 

161.000.000

کربنات منیزیوم

21

 

50.000.000

کائولین (خاک چینی)

22

 

908.948.000.000 میلیارد دلار

جمع

 

         

 

طبق گزارش منتشره در حال حاضر حدود 60 در صد از تولید ناخالص داخلی افغانستان از محل کمکهای بین المللی تامین می شود بودجه افغانستان کمتر از 1 میلیارد دلار می باشد .                                                                                                         و دولت افغانستان قادر به پرداخت هزینه های مربوط به امنیت نمی باشد لذا در صورت قطع این کمک ها دولت نمیتواند هزینه های خود را تامین نماید و وضعیت فعلی افغانستان وخیم تر نیز خواهد شد. بویژه اگر اداره کشور سالم نباشد هرج و مرج و ناامنی گسترش خواهد یافت .                                                                    وجود دولت سالم وکارآمد در افغانستان برای رشد و توسعه از اولویت ها و ضروریات این کشور می باشد . بیشتر فعالیتهای اقتصادی افغانستان محلی ویا شامل تجارت با شهرها ویا کشورهای همسایه می شود.  دراین کشور ارتباطا اقتصادی ناچیزی در میان شهرهای افغانستان وجود دارد.از نظر تاریخی ارتباطات اقتصادی داخلی به منظور ایجاد هویت ملی در میان گروههای قومی ومناطق روستایی و شهری مهم حیاتی بوده ودر واقع پایه واساس ثبات کشور را تشکیل می دهد.

تقویت صنایع موجود می بایست در جهت ایجاد رابطه تجاری داخلی صورت پذیرد این موضع در بلند مدت می تواند باعث یکپارچگی افغانستان گردد. به عنوان مثال تجارت هلمند با هرات باعث ایجاد منافع متقابل وتقویت وابستگی های بخشی وقبیله ای و در مجموع هویت ملی وثبات می گردد.

درحال حاضر افغانستان با 48/1131 میلیارد دلار کمک های جامعه جهانی حمایت مالی می شود و این کمک ها خواه ناخواهروزی قطع خواهد شد لذا یکی از مهمترین منابع تامین مالی  این کشور استفاده و بهره برداری صحیح وسالم از معادن است بیش از 900 میلیارد دلار ارزش فلزات و معادن و بالغ 200 میلیارد دلار ارزش نفت و گاز این کشور می باشد که با استفاده صحیح وسالم از چنین سرمایه ای این کشور می تواند امیدوار به توسعه و رشد باشد.