امروز : چهارشنبه, 01 آذر 1396

راه‌آهن در افغانستان

 

راه‌آهن در افغانستان

محمد مهدی جوانمرد قصاب رایزن بازرگانی سفارت جمهوری اسلامی ایران در افغانستان

مقدمه:


تقسيم گسترده كار در سطح بين المللي، گسترش تجارت جهاني و بالاخره پدیده جهانی شدن و صحبت از دهکده جهانی باعث گردیده تا هر روز ضرورت به ترانزيت کالا بيشتر احساس شود و محور افغانستان براي دسترسی به کشورهای آسياي ميانه از طریق شاهراه تاریخی  ابريشم و همچنان استفاده از این طریق در جهت پيوند آسياي ميانه با نقاط جنوبي اين قاره و آب هاي گرم، کوتاه ترین و اقتصادي ترين  راه مي باشد.  هچنین توسعه مناطق شرقی كشور جزء اهداف استراتژیك ملی است و توسعه ترابری یكی از زیربناهای ضروری جهت توسعه اقتصادی و اجتماعی این مناطق و همچنین برای تقویت روابط بین‌المللی و درآمدزایی از حمل‌ونقل ترانزیتی می‌باشد زیرا ترانزیت دارای منافع اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و امنیتی بسیاری برای كشورهای مبدا، مقصد و كشورهای واقع در مسیر می‌باشد. فرصتهای ترابری ترانزیتی در مناطق شرقی كشور در كریدورهای متعدد شرقی- غربی، شمالی - جنوبی و منطقه‌ای قابل توجه می‌باشد. معمولاً در حمل‌ونقل بینالمللی استفاده از راهآهن رواج بیشتری دارد زیرا مسافت حمل برای ترانزیت كالا بین كشورها طولانی است و مبادی و مقاصد آن مشخص و حجم مبادلات بالا میباشد.

طی سالهای اخیر در شرق كشورمان طرح راه‌آهن بافق- مشهد و انشعابات آن و راه‌آهن كرمان- زاهدان پایان یافته و راه‌آهن خواف- هرات در دست اجراست و ایجاد راه آهن چابهار – مشهد مهمترین طرحی است كه قرار است در سالهای آتی اجرا شود و علاوه بر آن طرحهای دیگری نیز در مرحله مطالعه و طراحی هستند.
هم‌اكنون ارتباط ریلی جمهوری اسلامی ایران و چین از طریق كشورهای آسیای میانه (عبوری از كشورهای قزاقستان، ازبكستان و تركمنستان) برقرار است و ایجاد كریدور جدید ریلی بین دو كشور (از طریق افغانستان و تاجیكستان) از سوی مقامات كشورهای مزبور مطرح شده و بخشهایی از آن موجود یا در دست احداث است.با توجه به اهمیت کشور افغانستان در این خصوص و اتصال ایران به آسیای میانه در این مقاله به بررسی راه آهن کشور افغانستان و نقش منطقه ای آن می پردازیم.

 

1-  تاریخچه خط آهن در افغانستان:

با توجه به  اقدام هایی که در احداث و بازسازی جاده ها در این کشور به عمل آمده است و گام های كه در رابطه به تکمیل جاده حلقوی و خطوط ترانزیتی جاده ای برداشته شده است، تاکنون این کشور فاقد خطوط آهن که یکی از ارزانترین زمینه های ترانسپورتی و ترانزیتی است، می باشد.

 بهتر است بگوییم افغانستان يکی از نادر کشورهای آسيا است که فاقد خطوط راه آهن می باشد. اگر چه برنامه ها و پروژه های ساخت خطوط آهن در این کشور بارها مطرح شده است،  ولی هر بار بعلت بروز دلايل گوناگون از جمله جنگ، مشکلات سياسی و.....مانع اجرای اين پروژه ها گرديده است.

زمانی که انگلیس، زمين های  شبه قاره  هند را تحت اشغال در آورده بود، انگلیس ها تمايل داشتند تا خط آهن این کشور را از طريق کويته و چمن به قندهار و شايد هم تا هرات امتداد بدهند. پروژه مذکور به نام "راه آهن دولتی قندهار" ياد مي شد. در سپتامبر 1879 کار ساخت شاخه اي از اين راه آهن از ايستگاه روک به سيبی آغاز گرديد. کار به شدت تمام جريان داشت ولی بعد از پايان يافتن جنگ با افغانستان فعاليت ها در اين زمينه متوقف گرديدند. ساخت مجدد اين خط زمانی از سر گرفته شد که روسيه در 1884 شهر مرو را که  در قلمرو ترکمنستان امروزی قرار دارد، تصرف کرد. در سال 1885 ريل ها از حصه سيبی به کويته به راه افتادند، اما ساخت و ادامه بعدی آن تحقق نپذيرفت. در سال 1888 امير عبدالرحمن خان با برنامه های بريتانيايي ها مبنی بر ساخت راه آهن از طريق قندهار به هرات مخالفت کرد. دو سال  بعد باز هم امیر مذکور پيشنهادهاي ارایه شده انگلیس را که حاوی احداث خط آهن نیز بود، رد کرد و به خاطر آن که نارضايتی خويش را به انگليس ها بهتر ابراز نموده باشد، نامه اي اعتراضیه به عنوان صدر اعظم بريتانيا (لوردساليسبيری) نوشت. در نامه مذکور امير اکيدا خاطر نشان مي ساخت که او نه تنها مخالف ايجاد خطوط آهن در افغانستان است بلکه مخالف ساخت آن ها در مناطق همجوار با کشورش نيز می باشد. امير عبدالرحمن خان اتباع خويشرا از استفاده از خطوط آهنی را که از طرف انگليس ها ساخته شده بودند، منع کرده بود.  برخی از کارشناسان افغان می گويند احداث راه آهن افغانستان، در دهه دوم قرن بيستم، در زمان حاکميت امان الله خان آغاز شد، اما بيش از ده کيلومتر از احداث آن در شمال غرب کشور (مرز تورغندی در هرات) نگذشته بود که حکومت امانی با کودتای  مخالفان ترقی ستیزش سقوط کرد.ممانعت های تاریخی دولتمردان این کشور شاید ریشه در تصورات استعمار ستیزی  داشته باشد که زاده شرایط زمانی خویش است.

 

2-نقش راه‌آهن افغانستان در منطقه

تقسيم گسترده كار در سطح بين المللي، گسترش تجارت جهاني و بالاخره پدیده جهانی شدن و صحبت از دهکده جهانی باعث گردیده تا هر روز ضرورت به ترانزيت کالا بيشتر احساس شود و محور افغانستان براي دسترسی به کشورهای آسياي ميانه از طریق شاهراه تاریخی ابريشم و همچنان استفاده از این طریق در جهت پيوند آسياي ميانه با نقاط جنوبي اين قاره و آب هاي گرم، کوتاه ترین و اقتصادي ترين راه مي باشد. 

موقعیت بی نظیر جیو اکونومیکی افغانستان در پیوستن کشورهای شمال و آسیای مرکزی با جنوب و جنوب شرق آسیا و همچنین پیوند این کشورها به کشورهایی همچون چین و غرب، می تواند یک پتانسیل بس بزرگ ترانزیتی  و فرصت مساعد و مناسب  در جهت رشد و توسعه اقتصادی کشور افغانستان تلقی گردد. بدون شک  تبدیل شدن افغانستان به مسیر ترانزیتي بین المللی  نه تنها از اهمیت خاص اقتصادی - سیاسی بر خوردار است، بلکه از همه مهم تر امنیت و ثبات این کشور را که بزرگ ترین چالش در برابر پیشرفت آن در طی قرن ها بوده است در سطح بین المللی تضمین مینماید. وجود خطوط آهن سراسری در افغانستان به خصوص برای رشد اقتصادی این کشور از اهمیت خاصی برخوردار است. افغانستان کشوری محصور در خشکی است و مسیرهای ترانزیتی کشورهای همسایه و امتداد آن به داخل کشور، همانند شاهرگهای خونی بدن انسان، نقشی اساسی در حیات اقتصادی افغانستان دارد. این در حالی است که یک قسمت قابل توجه از کالاهای تجاری کشورهای دیگر تا سرحدات افغانستان توسط خط آهن آورده می‏شود و بعدا برای حمل و نقل در داخل، به کامیونهای باربری انتقال داده می شود، اما حمل و نقل جاده‏ای در افغانستان همواره با مشکلات و خطرات بسیار و هم‏چنین مصارف هنگفتی مواجه است که ریسک نقل و انتقالات در این کشور را بسیار بالا برده است. بنابراین با احداث خطوط آهن در افغانستان و اتصال آن به خطوط آهن کشورهای همسایه، افغانستان می‏تواند از یکسو مسیرهایی مصئون‏تر و سریع‏تر برای حمل و نقل کالاهای تجاری ایجاد کند و از سوی دیگر، هزینه های انتقال و حمل و نقل کالاهای تجاری را پایین بیاورد.

با توجه به استراتژی اقتصادی کشورهای دیگر همچون چین وهند در جهت دسترسی به منابع بزرگ انرژی آسیای میانه و حضور فعال بازار های آن ممالک و اتصال شرق به غرب از یک مسير کوتاه و ارزاني چون مسیر افغانستان از اهمیت فراوانی برخوردار است.

هچنین افغانستان برای کشورهای آسیای میانه کوتاه ترین مسیر برای صادرات با شرایط خاص اقتصادی مناسب است و منابع ارزان و فراوان نفت و گاز این کشورها را به دروازه های کشورهای جنوب آسیا که از یک نرخ رشد خوب اقتصادی برخوردارند و بزرگترین حوزه مصرف کنندگان را در جهان تشکیل می دهد، میسر مي گرداند. به همین ترتیب این امر زمینه را برای بهره برداری از بازراهای های آسیای میانه به منظور کالاهای کشورهای جنوب و جنوب شرق آسیا که نیاز مبرم به بازار مطمین و قوی فروش کالاهای شان دارند فراهم میگرداند.
ذخایر بزرگ گاز و نفت در کشورهايی چون ترکمنستان، قزاقستان و دریای خزر نیاز و هدف استراتژیک اقتصاد جهانی است. در عین حال دارندگان این ذخایر همواره در تلاش اند تا این ثروت های طبیعی و ملی خویش را به نفع منافع ملی شان به فروش برسانند. از طرفی كشورهاي جنوب و جنوب شرق آسیا از فشار روز افزون قیمت انرژی در اقتصادهای رو به رشد خویش رنج می برند و یا مسیر جاده ابریشم که اقیانوس اطلس (سواحل اسپانیا) را به شانگهای چین وصل مي كند. فرصت های خوب ترانزیتی را براي کشورهای منطقه از جمله افغانستان را مهیا می سازد. این همه فرصت ها و عوامل موجود اند که زمینه های تبدیل شدن کشور افغانستان را به یک معبر بزرگ ترانزیت بین المللی فراهم میسازند.

اهمیت دیگر احداث خطوط آهن در افغانستان، واگذاری برخی از منابع بزرگ معدنی و زیرزمینی این کشور چون معدن مس عینک و معدن آهن حاجیگگ به شرکت‏های بزرگ بین‏المللی برای استخراج است، اما برای انتقال مواد استخراج شده از این معادن و انتقال آن به کشورهای مقصد، خطوط جاده‏ای افغانستان توانایی و ظرفیت کافی را ندارد، بنابر این احداث خطوط آهن برای این هدف، یکی از گزینه‏های مطرح است. بر این اساس، به دنبال امضای قراردادهای استخراج معادن یادشده، قراردادهای جداگانه‏ای نیز برای احداث خطوط آهن از این معادن تا سرحدات افغانستان و حتی فراتر از آن به امضا رسیده است.

دولت افغانستان با تشخیص این نیازها، ایجاد اداره راه آهن افغانستان را در ماه نوامبر ۲۰۱۲ از طریق شورای وزیران تصویب کرد. این اداره مسئولیت تدوین و ترتیب تمام قوانین و مقررات مربوط به خطوط راه آهن افغانستان را در کنار پیشبرد دیگر امور مربوط به راه آهن به دوش دارد. تاسیس و توسعه راه آهن افغانستان را سازمان های چون سازمان همکاری های اقتصادی (ECO)٬ سازمان همکاری های اقتصادی منطقه‌ای آسیای مرکزی (CAREC)، اتحادیه همکاری های منطقه‌ای آسیای جنوبی (SARC) و همچنین گروپ هشت (G8) نیز حمایت می‌کند.حمایت این نهادها نشاندهنده آن است که این پروژه اجرایی خواهد شد و افغانستان یک گام بلند به پیش خواهد گذاشت.

 

 

3- خطوط ریلی موجود و در دست بررسی و احداث در افغانستان

1- 3- خط آهن سنگان_ هرات:

روز شنبه 7 اسد سال 1386 (29  جولای 2007) ،عمليات اجرايی پروژه احداث راه آهن 191 کيلومتری   هرات – سنگان خواف  آغاز و کلنگ شروع عملی کار توسط مقامات دو کشوربه زمین زده شد . توافقنامه اجرای اين پروژه، در سفر ماه جوزای سال  1385 حامد کرزی رييس جمهور افغانستان به ايران به امضا رسيده بود.

با اجرای اين پروژه، افغانستان برای نخستين بار از طريق شبکه راه آهن سراسری ايران، به شبکه راه آهن ترکيه - اروپا و بندرهای ايران در خليج فارس راه پيدا می نماید.   

هزينه اجرای اين پروژه، در چهار قطعه برآورد شده کههزینه احداث سه قطعه از آن از بودجه جاری دولت جمهوری اسلامی ایران  تامين گردیده است . 70 کيلومتر از اين راه آهن 191 کيلومتری که در داخل خاک ايران واقع می شود، از بودجه داخلی ايران، 60 کيلومتر ديگر تاروستای زنگی صبای ولسوالی غوریان، از کمک های بدون بازپرداخت وعده داده شده به اين کشور برای بازسازی افغانستان تامين گردیده و برای 52 کیلومتر باقی مانده از زنگی صبا تا گمرک هرات تا کنون منبع مالی مشخص نگردیده است. پروژه خط آهن هرات، از مرز مشترک با ایران (منطقه شمتیخ افغانستان) تا قریه زنگی صباي ولسوالی غوریان  ولایت  هرات به طول 60 کیلومتر در سال 1386 با هزینه 75 میلیون دلار آغاز گردید .

زمان برای پروژه ساخت راه آهن سنگان - هرات طبق پيش بيني كارشناسان پنج سال تعيين گردیده  كه با گذشت دو سال سنگان (از منطقه خواف ایران) به زنگي صبا در غوريان هرات وصل گردید.كار اين پروژه اقتصادی شش سال پیش با همكاری مالی و تخنيكی كشور ايران آغاز شدو قرار بود در زودترين زمان به بهره برداری برسد؛ اما بر اساس مشكلاتي كه سد راه اين پروژه زيربنايي است كار آن به تعويق افتاد.

کار ساخت اين خط آهن با شركت «آباد راهان پارس» كه يك شركت ايراني است قرار داد شده است. کار احداث خط مذکور متاسفانه به خاطر طی مراحل استملاک اراضی مردم در مسیر خط در قریه زنگی صباي ولسوالی غوریان هرات معطل گردیده بود. با حل و فصل مرحله استملاک اراضی، فاز سوم خط آهن هرات- خواف بعد از یک سال توقف آغاز شد. در این فاز 431 جریب زمین قرار دارد که بودجه 97 میلیون افغانی بابت قیمت زمین از سوي وزارت ماليه در اختیار مستوفیت هرات قرار گرفت و به تاریخ 25/11/1388 به مالکین اراضی پرداخت گردید.زیرسازی و ساخت بیش از 200  پل کوچک و بزرگ شامل پل 380 متری بر فراز رود هریرود و زیر سازی خط آهن به پایان رسیده و آماده مراحل نهایی گذاشتن خط آهن می باشد.

با آن كه مسوولان مي گويند 97 درصد كار پروژه راه آهن تا قریه زنگی صبای غوریان  با هزينه ۷۵ ميليون دلار به پايان رسيده است، و قرار است در زودترين زمان كار آن مجددا با همكاری مالی و تکنيكی ايران آغاز گردد و تا سال ۱۳۹۶ به بهره برداري برسد.

اما به نظر مي رسد كه نبود بودجه يكي از چالش هاي عمده در ساخت 52 کیلومتر قسمت باقی مانده تا گمرک یا منطقه مسلخ سابقه هرات کار را متوقف ساخته است که امیدواریم مقام های دولت جمهوری اسلامی افغانستان منابع کافی مالی را به منظور تکمیل این پروژه ملی تدارک ببینند.

 

2-3-  خط آهن حیرتان_ مزارشریف

اسناد امتداد خط آهن به طول 75 کیلومتر از شهرک بندری حیرتان تانزدیک فرودگاه مزار شریف بین هیات افغانستان و ازبکستان در تاریخ 27/10/1388 به امضا رسید.

هزینه احداث این خط آهن 129 میلیون دلار امریکایی برآورد گردیده بود که از طرف بانک توسعه آسیایی تامین گردید. این خط آهن از ازبکستان به حیرتان و از حیرتان به داخل خاک افغانستان امتداد مييابد. از اینجا تا هرات امتداد مييابدو از هرات این خط افغانستان را به آب های خلیج فارس وصل می کند. افغانستان در این قسمت به پل ارتباطي بین آسیای مرکزی و شرق میانه تبديل خواهد شد که کشورهای آسیای مرکزی و شرق میانه را از طریق افغانستان با هم وصل می نماید. اجراکننده این پروژه شركت (یو، تی، وای) ازبکستان بوده است ونیز این پروژه را موسسه «سمیک» استرالیا نظارت کرده است.ازبکستان در سال 2010 ساخت راه آهن حیرتان-مزار شریف را آغاز کرد که اولین راه آهن در تاریخ شمال افغانستان بود و اولین واگن های آن در اواخر سال 2011 به راه افتادند.راه آهن حیرتان-مزار شریف به عنوان مطلوب ترین و از نظر استراتژیک مهم ترین پروژه تاریخ روابط دوجانبه بین ازبکستان و افغانستان، وظیفه حمل بار در یک مسیر مهم را بر دوش گرفته است.زمانی که این بخش اضافی این خط آهن عملیاتی شود به «کریدور راه آهن شمال» تبدیل خواهد شد که ترابری بدون وقفه کالاهای ازبکستان، تاجیکستان، افغانستان و بین المللی از خاک افغانستان را بر عهده خواهد گرفت.

همچنین ازبکستان یک پروژه حمل و نقل دیگر جهت گسترش روابط خود با افغانستان پیش بینی کرده است. شرکت راه آهن (تمیر یولاری) ازبکستان در حال انجام مطالعات امکان سنجی در مورد طرح هایی برای توسعه خط آهن کنونی 75 کیلومتری مزار شریف در افغانستان است. تحلیلگران می گویند که این پروژه که قرار است بین سال های 2013 و 2015 انجام شود روابط اقتصادی ازبکستان با افغانستان را رونق خواهد داد.

روز ارکینوف رئیس مرکز برنامه ریزی راه آهن ازبکستان گفت که این شرکت در ماه ژانویه طرح هایی را برای توسعه 230 کیلومتری این خط آهن با هزینه ای بالغ بر 450 میلیون دلار (914 میلیون سوم ازبک) را اعلام کرد که بندر شیر خان - پست مرزی تاجیکستان و افغانستان در رودخانه پنج - را به خط آهن کنونی در مزار شریف متصل خواهد کرد. این خط آهن از آنجا به هرات خواهد رفت و در آنجا به خط آهن تکمیل نشده ای وصل خواهد شد که روزی به مرز غربی کشور افغانستان منتهی خواهد شد. او گفت که این پروژه تحت برنامه همکاری اقتصادی منطقه ای آسیای میانه توسعه و تامین سرمایه خواهد شد و از شهرهای کندوز، خلم و نبی آباد افغانستان عبور خواهد کرد. لازم بذکراست شرکت راه آهن ازبکستان پیش از این به دنبال پروژه های بیشتر مانند راه آهن بالقوه کندوز-کابل-جلال آباد نیز بوده است.

3-3- خط آهن سنگان_ شیرخان بندر:

کار بررسی اقتصادی این پروژه توسط وزارت معادن کشور افغانستان از هرات تا شیرخان بندر با طول 1117 کیلومتردر دیماه سال1387 آغاز گردید. با تکمیل این پروژه جمهوری  چین  و کشورهای آسیای میانه از راه افغانستان به بندرهاي عباس، چابهار، کراچی، بمبیی، گوا و سایر بندرهاي آبی بین المللی ارتباط پیدا می نمایند که می تواند سالانه بین 10 الی 15 میلیون تن انتقال مال التجاره از این مسیر جا به جا شده و سالانه بین 200 الی 300 میلیون دلار حق العبور نصیب کشور افغانستان گردد. علاوه بر استفاده از این خط آهن برای ترانسپورت داخلی و تجارت خارجی این کشور، دسترسی به بازارهای بین المللی به طور ارزان و سریع، حیثیت اقتصادی - سیاسی کشور افغانستان و عمران و توسعه مناطق دور افتاده، و وصل به خطوط اروپا از طریق ایران، عوامل بس مهم در جهت رشد و توسعه اقتصادی این کشور را تشکیل می دهند.

بعد ازتکمیل این خط ریلی كه سنگان ایران را به گمرك هرات وصل مي نمايد، اين خط به طول 1250 كيلومتر ديگر نيز امتداد خواهد يافت كه در حقيقت این خط آهن بازگشايي همان راه ابريشم مي باشد و براي تکمیل اين پروژه در حدود دو ميليارد دلار هزينه تخمين زده شده است. احداث و بهره برداری خط آهن سنگان ايران تا شيرخان بندر در افغانستان، مي تواند مزاياي اقتصادي بی نظیری  براي تاجران افغان و سهولت هاي بيشتري براي سرمايه داران و ساير مردم به خصوص زارعین، باغداران و مالداران به منظور دسترسی به بازار های مصرف ايجاد نمايد.

3- 3-  احداث خط آهن ترکمنستان، افغانستان و تاجیکستان

پس از مدت ها بحث و رایزنی، روسای جمهور سه کشور ترکمنستان، افغانستان و تاجیکستان به احداث خط آهنی توافق نمودند تا این سه کشور را از مسیر دیگری به خط آهن اروپا وصل نماید. این توافق در جشن نوروز امسال میان امام علی رحمان رئیس جمهور تاجیکسان، حامدکرزی رئیس جمهور افغانستان و قربانعلی بردی محمدوف رئیس جمهور ترکمنستان در سه نشست سه جانبه به مناسبت جشن نوروز به امضاء رسید.

این خط آهن از منطقه آتامراد در ولایت لباب ترکمنستان آغاز گردیده و پس از طی حدود هشتاد و پنج کیلومتر وارد منطقهسرحدیآقینه در اندخوی افغانستان می گردد و از آن پس از طریق ولایت فاریاب به ساحل دریای آمو در شیرخان بندر ولایت کندز می رسد. از سرحد افغانستان تا شبکه سراسری خط آهن تاجیکستان در آنسوی رود آمو فاصله اندک است. در مجموع 300 کیلومتر از مجموع 400 کیلومتر این خط آهن از خاک افغانستان می گذرد.

این خط آهن برای هرسه کشور فرصت های فراوان را فراهم می آورد. نیاز به این خط آهن از قبل احساس می شد اما زمانی این احساس قوت گرفت که در آغاز سال 2011 رئیس سازمان بین المللی همکاری های راه آهن در دوشنبه پایتخت تاجیکستان به مشکلات حمل و نقل از طریق ازبکستان اشاره کرد و گفت که کشور های اروپائی برای انتقال کالا به افغانستان از خطوط آهن کشور های مختلف استفاده می کنند.

از جانب دیگر مشکلات در روابط میان ازبکستان و تاجیکستان عامل دیگری در این رابطه تلقی می شود زیرا ازبکستان بصورت پیوسته بر سر راه ترانزیت کالا از طریق خاک خودش به تاجیکستان موانع ایجاد می نماید. با احداث این خط آهن، تاجیکستان در حقیقت با دور زدن ازبکستان، خود را از این محدودیت می رهاند.

چنین مشکلاتی را افغانستان هم با کشور تاجیکستان داشته است و تجار افغان در گذشته از مشکلاتی که سر راه آنان در تاجیکستان ایجاد می شد، شکایت داشتند. با این خط آهن، اکنون افغانستان تبدیل به مسیر ترانزیتی برای تاجیکستان می شود که فرصت خوبی برای کسب درآمد در اختیار افغانستان قرار می دهد.

این خط آهن می تواند فرصت دیگری هم در اختیار افغانستان قرار دهد تا این خط آهن را با خط آهن مزار حیرتان وصل نموده و به این ترتیب این خط به ازبکستان هم وصل گردد.

کشور ترکمنستان از تجارب تکنیکی خوبی برای بهینه سازی خط آهن برخوردار است و ظرفیت لازم را برای راه اندازی این پروژه دارد بنابراین از این نظر مشکلی به چشم نمی خورد زیرا شرکتهای خط آهن این کشور، پروژه های بزرگ خط آهن را در آسیای میانه تکمیل کرده اند.

 

4-  برنامه های آینده کشور افغانستان در خصوص خطوط ریلی

از دیگر پروژه‌های در دست بررسی کشور افغانستان در خصوص ایجاد خطوط ریلی می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

1-    کندز ـ جلال آباد با طول 805 کیلومتر

2-    تورخم ـ‌جلال آباد با طول 85 کیلومتر

3-    چمن ـ‌ سپین بولدک ـ قندهار با طول 107 کیلومتر

4-    هرات ـ فراه ـ لشکرگاه ـ ‌قندهار با طول 1140 کیلومتر

5-    دلارام ـ ‌نیمروز با طول 264 کیلومتر

 جمعبندی و نتیجه گیری:

انتقال مواد از طریق جاده ها هزینه های زیادی را ایجاد می نماید زیرا تراکم حمل ونقل وسایل سنگین از طریق جاده ها، بصورت مرتب موجب تخریب جاده ها می شود که بازسازی آن مستلزم صرف هزینه های سنگین است. سالهاست که تلاش برای بازسازی تونل سالنگ در شمال این کشوربه نتیجه مطلوب نرسیده است در حالیکه همین شاهراه مهمترین راه مواصلاتی افغانستان به شمال افغانستان است. این شاهراه در زمستان محدویت های زیادی را بر حمل نقل تحمیل می نماید و راه حل این مشکل فقط راه آهن است.

از جانب دیگر آینده افغانستان به استخراج معادن پیوند خورده است. استخراج معادن در کشوری کوهستانی چون افغانستان، نیازمند یک شبکهء وسیع راه آهن می باشد اما در طول حدود دوازده سال گذشته باوجود این ادعا که دهها ملیارد دلار به افغانستان کمک شد، در عمل هیچ توجهی به پروژه های زیربنائی در این کشور صورت نگرفت. در طول این مدت پروژه های جاده سازی انجام گردیده زیرا بودجه ساخت جاده ها از کمک های امریکا پرداخت می شد و پیمانکاران آن نیز شرکتهایی امریکائی چون لویس برجر بودند تا پول امریکا مجددا به امریکا بازگردد. این گونه کمپنی ها در ساخت جاده می توانستند قرارداد ها را به دیگران به اصطلاح «ساب کانترکت» کنند اما در ساخت خط آهن این کار دشوار بود و شرکت های امریکائی هم امکاناتی برای این کار در افغانستان نداشتند. به همین دلیل به ساختن خط آهن در افغانستان توجهی نشد. نتیجه این  سیاست، ساخت جاده هائی با کیفیت پائین بود که بخش های مهم از آن اکنون تخریب شده است.

در این پرسه افغانستان باید بر برخی موانع فنی نیزغلبه کند.افغانستان جدای از ساخت ریل و آموزش کارکنان راه آهن باید مساله اختلاف در اندازه های راه آهن را نیز حل کند. وضعیت کمی پیچیده است، چون حمل و نقل مستقیم راه آهن با عرض های مختلف ریل که کشورهای همسایه این کشور استفاده می کنند به مشکل خورده است.برای مثال عرض ریل های پاکستان (1,676 میلی متر) بزرگتر از کشورهای آسیای میانه است و خط آهن جدید ازبکستان حتی در افغانستان استاندارد اندازه 1,524 میلی متری ازبکستان را جهت سازگاری و سهولت عملیات خواهد داشت. لازم بذکراست ، تغییر از یک عرض ریل به عرض دیگر مستلزم ساخت ایستگاه های ویژه سوئیچ است و تغییر واگن نیز هزینه ای حدود 20دلار در هر تن ایجاد خواهد نمود یعنی قیمت تمام شده کالاهای حمل شده بر دیگر کشورهای استفاده کننده از این خطوط افزایش می یابد. بنابراین تسریع و تسهیل در ساخت خطوط ریلی از سوی ایران می تواند قدرت رقابت محصولات ایرانی را در افغانستان و حتی آسیای میانه افزایش دهد.

هیچ کشوری در اطراف افغانستان وجود ندارد که از توسعه راه آهن داخلی افغانستان سود نبرد. چشم اندازهای آن عالی هستند: ازبکستان، قزاقستان و تاجیکستان کوتاهترین دسترسی را به دریا خواهند داشت و حملکالاهای پاکستانی به اروپا ممکن خواهد شد. با وجود افغانستان درمسیر دهلیزهای جدید خطوط ریلی که شامل دهلیز شمال ـ ‌جنوب (آسیای میانه، ‌شیرخان بندر، مزار هرات و بندرعباس) و دهلیز شرق ـ ‌غرب (اروپا، باکو، ‌ترکمنستان، ماری آقینه، مزار، ‌کابل، پاکستان) قرار خواهد گرفت.

لازم به ذکر است در هشتاد و سومین اجلاس عمومی اتحادیه بین المللی خط آهن، که در شهر پاریس دایر گردید افغانستان عضویت این اتحادیه عمومی بدست آورد .

عضویت در این اتحادیه نه تنها به سهولت در انتقال کالاها افغانی و آسیای جنوبی کمک می کند، بلکه در بخش امنیت راه آهن، موثریت آن و اعتبار بخشیدن تعاملات خط آهن به استاندرد های بین المللی نیزنقش بسزایی دارد.